Rejestr klauzul niedozwolonych

Rejestry » Rejestr klauzul niedozwolonych

Prawo cywilne przewiduje, że strony umowy mogą dowolnie kształtować swoje prawa i obowiązki. Nie wdając się w wyjaśnienia czy dyskusje prawne, stwierdzić należy, że są od tego wyjątki.

Takim wyjątkiem są m.in. przepisy dotyczące zawierania umów z konsumentami na zasadzie akceptacji danego wzorca umowy lub regulaminu, czyli w tych przypadkach, gdy konsument nie ma możliwości indywidualnego kształtowania umowy (negocjowania jej treści), a tylko może zaakceptować daną umowę czy regulamin w całości lub też ją/go odrzucić.

Dotyczy to zwłaszcza zakupów dokonywanych przez Internet (gdzie zasady sprzedaży są opisane w regulaminach), umów z bankami, ubezpieczycielami, firmami telekomunikacyjnymi, o dostawę energii elektrycznej, gazu, wody, itp.

KC (kodeks cywilny) mówi, że wzorzec umowy powinien być sformułowany jednoznacznie i w sposób zrozumiały. Postanowienia niejednoznaczne tłumaczyć należy na korzyść konsumenta. KC definiuje również pojęcie niedozwolonych postanowień umownych jako postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, kształtujące jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy - i jednocześnie stwierdza, że takie postanowienia nie wiążą konsumenta. Należy jednak pamiętać o tym, że:
* nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny,
* jeżeli postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, gdyż stanowi niedozwolone postanowienie umowne, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

W art. 385 3 KC (zacytowanym poniżej) znajdują się przykładowe niedozwolone postanowienia umowne, ale na podstawie wyżej przytoczonej definicji, inne postanowienia mogą zostać za takowe uznane.

O stwierdzeniu, że dana klauzula umowna jest niedozwolona, orzeka Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakazując wpisanie jej do rejestru klauzul niedozwolonych (publikowanych tutaj na stronie UOKiK) oraz ogłoszenie jej w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Od tego momentu ich stosowanie w obrocie z konsumentami staje się zakazane.

O tym, że temat nie jest łatwy świadczy choćby nakładanie kar przez UOKiK za stosowanie niedozwolonych postanowień umownych na bardzo duże firmy telekomunikacyjne, pocztowe, banki czy inne firmy dostarczające „usługi masowe”, które mogą sobie pozwolić na analizę swoich umów przez wielu prawników. Tymczasem na te same klauzule muszą uważać również właściciele małych sklepów internetowych. Czy to trudne: tak, bo klauzul niedozwolonych opublikowanych w rejestrze na dzień dzisiejszy (26.09.2013 r.) mamy 5296 !!! Trochę pocieszający jest fakt, że sprzedaż konsumencka nie jest tak naprawdę tak strasznie „obwarowana”, bo zapisy wielu klauzul są łudząco podobne i właściwie, gdyby je „pogrupować” byłoby ich znacznie mniej, ale ani sąd ani UOKiK tego nie robi.

Pisząc regulamin czy wzorzec umowy, który ma być przedstawiony konsumentowi należy dokładnie przeanalizować art. 385 3 KC, tak aby w żadnym zakresie nie kolidował z wymienionymi tam sytuacjami. Przepis ten stanowi, że w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:
1) wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szkody na osobie,
2) wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania,
3) wyłączają lub istotnie ograniczają potrącenie wierzytelności konsumenta z wierzytelnością drugiej strony,
4) przewidują postanowienia, z którymi konsument nie miał możliwości zapoznać się przed zawarciem umowy,
5) zezwalają kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw i przekazanie obowiązków wynikających z umowy bez zgody konsumenta,
6) uzależniają zawarcie umowy od przyrzeczenia przez konsumenta zawierania w przyszłości dalszych umów podobnego rodzaju,
7) uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, nie mającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,
8) uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta,
9) przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy,
10) uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie,
11) przyznają tylko kontrahentowi konsumenta uprawnienie do stwierdzania zgodności świadczenia z umową,
12) wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania,
13) przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy,
14) pozbawiają wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia,
15) zastrzegają dla kontrahenta konsumenta uprawnienie wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieoznaczony, bez wskazania ważnych przyczyn i stosownego terminu wypowiedzenia,
16) nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy,
17) nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego,
18) stanowią, że umowa zawarta na czas oznaczony ulega przedłużeniu, o ile konsument, dla którego zastrzeżono rażąco krótki termin, nie złoży przeciwnego oświadczenia,
19) przewidują wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia,
20) przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy,
21) uzależniają odpowiedzialność kontrahenta konsumenta od wykonania zobowiązań przez osoby, za pośrednictwem których kontrahent konsumenta zawiera umowę lub przy których pomocy wykonuje swoje zobowiązanie, albo uzależniają tę odpowiedzialność od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności,
22) przewidują obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez jego kontrahenta,
23) wyłączają jurysdykcję sądów polskich lub poddają sprawę pod rozstrzygnięcie sądu polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a także narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy.

Jeśli ktoś zajmuje się zatem sprzedażą na rzecz konsumentów dokonywaną na podstawie wzorców umów i nie posiada kancelarii prawnej, która przygotowałaby mu regulamin sprzedaży, powinien w wolnej chwili zapoznać się z klauzulami zamieszczonymi na stronie UOKiKu, bo czytając niektóre naprawdę można się zdziwić…

Należy mieć na uwadze, że sprzedawca nie może się tłumaczyć, ze konsument wcale nie musi u niego kupować. Co więcej, aby narazić się na koszty związane ze stosowaniem niedozwolonych klauzul umownych konsument w ogóle nie musi zawrzeć umowy, a jeśli ją zawrze, wcale nie musi „ucierpieć” przez to, że niektóre postanowienia regulaminu są klauzulami niedozwolonymi. Niestety istnieje coraz więcej stowarzyszeń „pro-konsumenckich”, których tak naprawdę nie interesuje jakość obrotu z konsumentami, ale które „żyją” z wytaczania powództw o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.

Podstawa prawna: art. 385, art. 385 1 i art. 385 3 kodeksu cywilnego, kodeks postępowania cywilnego

 

tagi: rejestr klauzul niedozwolonych, rejestr klauzul zakazanych, niedozwolone postanowienia umowne, co to są klauzule abuzywne